Het kenmerk van een verzekering is, dat er één of meerdere risico's c.q. één of meerdere voor de verzekerde en de verzekeraar, onzekere gebeurtenissen verzekerd zijn. De verzekerde gebeurtenis moet voor beide partijen onzeker zijn. Als er sprake is van eigen schuld van een verzekerde dan kan het zo zijn, afhankelijk van de mate van eigen schuld van de verzekerde, dat er geen sprake is van een onzekere gebeurtenis. Als een verzekerde bijvoorbeeld opzettelijk een schade veroorzaakt, dan is er geen sprake van een onzekere gebeurtenis en dan zal de verzekeraar de schade dus niet vergoeden. Alle verzekeraars sluiten in alle schadeverzekeringen door verzekerde opzettelijk veroorzaakte schades uit.

Voorbeeld:

De auto van Patrick bevalt niet goed en Patrick wil daarom de auto graag verkopen. Maar als hij na 2 maanden de auto nog niet verkocht heeft, besluit hij de WA en casco verzekerde auto in brand te steken. Vrij snel nadat hij de schade gemeld heeft, krijgt hij spijt van zijn daad en vertelt eerlijk aan de expert wat er is gebeurd. De autoverzekeraar zal de schade niet vergoeden, omdat er sprake is van opzet; er is geen sprake van een onzekere gebeurtenis.

Andere gradaties van schuld

Per soort schadeverzekering is het verschillend hoe verzekeraars omgaan met de schades die veroorzaakt zijn door eigen schuld van een verzekerde. Op vrijwel alle polissen is lichte en normale schuld van de verzekerde gedekt. Bijvoorbeeld een verzekerde die per ongeluk een brandende kaars omstoot of, een verzekerde die tijdens het koken de vlam in de pan laat slaan.

De hogere gradaties van schuld die meer lijken op opzet, liggen wat lastiger. Verzekeraars spreken dan van aan opzet grenzende, grove, zware of 'eigen merkelijke schuld'. In brand- of bezitsverzekeringen (zoals de inboedel- en opstalverzekering) sluiten verzekeraars naast opzet ook vrijwel altijd schades als gevolg van eigen merkelijke schuld van een verzekerde uit. Overigens moet de verzekeraar bewijzen, dat de schade inderdaad veroorzaakt is door eigen merkelijke schuld; de bewijslast ligt dus bij de verzekeraar.

Voorbeeld:

Een verzekerde komt na een avondje stappen thuis en hij bedenkt, dat hij nog wel iets wil eten. Hij zet de frituurpan op het vuur en besluit om even te gaan slapen tot de frituurpan klaar is. Als hij wakker wordt staat het huis in brand. Als de verzekerde aan de brandweer vertelt wat er is gebeurd, dan kan de verzekeraar (proberen) een beroep (te) doen op grove of zware schuld en kan hij de schade afwijzen.

Dus op alle polissen is schade veroorzaakt door opzet van een verzekerde uitgesloten en op de brandverzekering is opzet en eigen merkelijke schuld uitgesloten. Daarnaast staan er in bepaalde polissen bepalingen ten aanzien van het voorkomen van eigen schuld. In bijvoorbeeld de reis- en aansprakelijkheidsverzekeringen komen de volgende bijzondere bepalingen voor.

De reisverzekering

In de rubriek reisbagage van de reisverzekering is naast de uitsluiting opzet meestal het zogenaamde zorgvuldigheidscriterium opgenomen. In deze bepaling staat, dat de verzekeraar geen dekking biedt, als de verzekerde andere betere maatregelen had kunnen treffen om de schade aan de reisbagage te voorkomen.

Voorbeeld:

Pieter gaat tijdens zijn vakantie een wandeling maken en hij laat zijn portemonnee achter in de auto die hij aan het begin van het bos geparkeerd heeft. Als er ingebroken wordt in de auto is er op de reisverzekering geen dekking voor de (inhoud van de) portemonnee van Pieter. Pieter had betere maatregelen kunnen treffen om de schade te voorkomen.

De aansprakelijkheidsverzekering voor particulieren (AVP)

In deze verzekering staat in ieder geval vermeldt, dat schade als gevolg van het opzettelijk handelen van een verzekerde niet gedekt is. Daarnaast is er opgenomen dat de schade als gevolg van het wederrechtelijk handelen van een verzekerde, niet gedekt is. Wederrechtelijk handelen is een wettelijke verboden handeling, bijvoorbeeld iemand slaan of iets van iemand anders kapot maken.

Voorbeeld:

Een verzekerde gaat iemand slaan en terwijl hij slaat zegt hij 'ik breek jouw neus'. Als het inderdaad lukt om de neus te breken, dan is er sprake van opzet. De verzekerde bereikt zijn doel en dus is er sprake van opzet.

Als de verzekerde zijn doel niet bereikt, maar in plaats van de neus, de kaak breekt, dan is er geen sprake van opzet. Maar dan is er altijd nog sprake van wederrechtelijk handelen: je mag iemand niet slaan. Er is in beide gevallen geen dekking op zijn AVP.

Tot slot:

Dit zijn de meest voorkomende bepalingen in de diverse schadeverzekeringen voor particulieren ten aanzien van eigen schuld van een verzekerde. Er komen uiteraard nog andere bepalingen voor. Voor alle duidelijkheid, wat de bepaling ook is, als de verzekeraar een beroep doet op de uitsluiting over eigen schuld, dan ligt de bewijslast altijd bij de verzekeraar.